DOĞUNUN HALILARI BATININ RESİMLERİNDE

Bir halı düşünün üzerindeki desenler ve şekiller Batı’lı ressamlara ilham olsun. Bir resim düşünün içinde Doğu sanatının motifleri olsun. İşte bu sentez Dünya’nın en önemli üçüncü müzesi olan New York Metropolitan Müzesi’nde “Doğu’nun Halıları Batı’nın Resimlerinde” adlı sergiyle görücüye çıktı. 11 Mart’ta meraklısıyla buluşan sergi, müzenin her yıl iki milyon ziyaretçiyi ağırladığı İslami Sanatlar Galerisi’nde 17. Yüzyıl’da Hollandalı ressamlara ait üç farklı resim ve İslam Sanatı’na ait 3 farklı halıdan oluşuyor. Sergilenen halı türlerinin aynılarını onlarla eşleşen resimlerde görebiliyoruz.

 

Tarihte, uluslarası ticaret ile başlayan kültürler arası etkileşimin günlük hayata dokunuşları sanata da yansıdı. Ticaretle beraber ithal edilen ürünler Batı’da zengin ve aristokrat sınıfın yaşam alanlarında oryantalist izler bırakmaya başladı. Doğu’da soğuktan korunmak için ve dekorasyon amaçlı kullanılan halılar da Batı’ya ticaret ile geliyordu. 15. Yüzyılda deniz ticareti Venedik’li tüccarların elindeydi ve bu nedenle İtalyan ressamların resimlerinde Anadolu’ya ait halıları daha çok görüyoruz. Öyle ki, 15. Yüzyılda ünlü İtalyan ressam Lorenzo Lotto’nun bu halılardan birini resmetmesi 17. yüzyılda Hollanda’lı ressamları etkilemiş ve eserlerinde bu halıyı resmetmişlerdir. “Doğunun Halıları Batının Resimlerinde” adlı sergide 17. Yüzyıla ait Hollandalı ressam Cornelis Bisschop’un “A Young Woman and a Cavalier” (Genç Kadın ve Kavalyesi) adlı resimde Lotto halısını görebiliyoruz. Resimde, halının masa üzerinde kullanılması Doğu ve Batı’nın aynı nesneyi farklı amaçlarda kullandıklarını görebiliyoruz. Elit ve aristokrat sınıfının zenginlik ve gösteriş sembolü olarak kullandıkları Doğu halıları masaları süsleyen ve bulundukları ortama dekoratif olarak renk ve ahenk katan bir obje olarak karşımıza çıkıyor.

17. Yüzyıl’da Hollanda’lı tüccarların İran ve Hindistan ticaret yollarını almalarıyla Batı’ya bambaşka halılar gelmeye başlıyor. Sergide Matthijs Naviveu’nun “A New Born Baby” (Yeni Doğan Bebek) resminde İran’a ait “Floral and Cloudband” (Çiçekli ve Bulut bantlı) halıyı görebiliyoruz. Bu halılar 17.Yüzyıl’da İran’ın en popüler halılarıyken o dönemde Batı’daki popülerliği ile de 1620’lerden itibaren Hollanda’lı sanatçıların tablolarında tercih ettikleri bir model haline dönüşüyor.

Sergiye ait eserlerden son olarak “A Musical Party” (Müzikal Parti) adlı eserde Suriye’ye ait “Chessboard” (satranç masası) olarak adlandırılan halı Gabriël Metsu tarafından tuvale yansıtılmış. Ressam eserinde halıyı ön plana çıkarmadan resmederken aslında resimdeki bütün renk skalasını halının renklerine göre resmetmiş. Ayrıca resimdeki çalgılar arasında çellonun yanında udu görmemiz sebebiyle hem ressamın hem de 17. Yüzyıl’da yaşayan zengin ve elit sınıfın Doğu kültürünü hayatlarının içine kendi yorumlarıyla aldığını söyleyebiliriz.

Şu ana kadar medya ve ziyaretçiler tarafından olumlu tepkiler alan sergi, Doğu ve Batı sanatlarını aynı anda içerisinde barındırmasıyla New York Metropolitan Müzesi’nde gerçekleştirilen bu tarzdaki ilk sergi olma özelliğini taşıyor. Ayrıca sergi, 17. Yüzyıl’a ait sanatsal sunumunun dışında o dönemdeki ticaret ile ilgili gelişmeler hakkında da fikir sahibi olmamızı sağlıyor.  İki farklı sanatı buluşturan serginin müzedeki ilk ve tek Türk küratörü Deniz Beyazit, Türk bir aileden geldiği ve müzede sadece İslam Sanatları değil tüm departmanları içerisine alacak bir sergi yapmak istediği için bu işe giriştiğini söylüyor.

Sergi, en önemli yönüyle iki farklı kültürü ve sanatı kendi içerisinde birleştirmesiyle dikkat çekiyor. Sanatın sihirli iksiri olan birleştiriciliğin ve zıtlıkların oluşturduğu renkliliği o dönemden kalan eserlerde bile görebilmek bugüne umut verecek türden. Birbirlerinden ne kadar farklı olursa olsun, yüzyıllar önce iki sanatın da birbirinden nasıl etkilendiğini görmek ve bir tuvalde renklerin dansıyla buluştuklarını seyretmek isteyenler 29 Haziran’a kadar New York Metropolitan Müzesi’ni ziyaret edebilirler.